Nghiên cứu trao đổi
Siết chặt quản lý toàn diện thị trường thuốc lá: Từ không gian mạng đến điểm bán và thông điệp truyền thông
Thứ ba ,
17/11/2026 |
16:47 GMT+7
Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận khoảng 103.000 ca tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá cùng tổn thất kinh tế khổng lồ lên tới 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP. Trước thực trạng này, tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá do Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức.
Tại Hội thảo diễn ra vào ngày 17/11, các nhà quản lý, đại biểu Quốc hội và chuyên gia đã đồng loạt gióng lên hồi chuông cảnh báo về những khoảng trống pháp lý mới, đồng thời đề xuất các giải pháp siết chặt quản lý toàn diện từ kinh doanh trực tuyến, bao bì, điểm trưng bày cho đến không gian văn hóa - nghệ thuật.
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí nhấn mạnh rằng sau hơn 13 năm thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, công tác này đã đạt được những thành tựu quan trọng trong việc nâng cao nhận thức xã hội.
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí nhấn mạnh rằng sau hơn 13 năm thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, công tác này đã đạt được những thành tựu quan trọng trong việc nâng cao nhận thức xã hội.

Ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí điểm lại những thách thức sau hơn 13 năm thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. ẢNH: Nam Anh
Tuy nhiên, các thách thức thực tiễn đang vô cùng gay gắt. Không chỉ gây gánh nặng nặng nề cho hệ thống y tế và chất lượng nguồn nhân lực quốc gia với hàng chục nghìn người tử vong mỗi năm (trong đó có 84.500 người hút thuốc chủ động và 18.800 người hút thuốc thụ động), thị trường thuốc lá còn chứng kiến những biến tướng phức tạp.
Đáng chú ý, sau khi lệnh cấm được ban hành, hoạt động kinh doanh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng có xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ lên môi trường trực tuyến. Kết quả khảo sát thực tế do TS. Lương Minh Tân (Trường Đại học Y tế công cộng) thực hiện tại 126 cửa hàng từng kinh doanh các mặt hàng này ở Hà Nội, Huế, Đà Nẵng và TP.HCM cho thấy: dù có tới 64,3% cửa hàng (81 cơ sở) đã đóng cửa tại địa điểm cũ, nhưng có đến 34,9% (44 cơ sở) chuyển sang hình thức bán hàng trực tuyến và một cửa hàng duy trì cả hai hình thức. Riêng tại Hà Nội và TP.HCM, mỗi địa phương đều ghi nhận có 14 cửa hàng nhanh chóng "lên mạng" để duy trì hoạt động.
Sự dịch chuyển này đang tạo ra thách thức lớn cho công tác kiểm tra, giám sát của cơ quan chức năng. Trên không gian mạng, các gian hàng trôi nổi thường xuyên sử dụng nhiều thủ thuật tinh vi để né tránh kiểm duyệt. Chúng ngụy trang sản phẩm thuốc lá điện tử dưới những tên gọi hoàn toàn vô hại như "bàn chải điện", "máy cạo râu" hay "tinh dầu xịt phòng", sau đó âm thầm chuyển giao dịch sang các ứng dụng nhắn tin riêng tư nhằm tiếp cận đối tượng trẻ tuổi.
Đồng bộ các giải pháp siết chặt từ gốc: Bao bì, trưng bày, thuế giá và truyền thông
Để bịt kín các kẽ hở pháp lý và ngăn chặn hiệu quả làn sóng tiêu dùng mới, hội thảo đã tập trung thảo luận các giải pháp đồng bộ và quyết liệt.
Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cùng các chuyên gia cho rằng cần phải kiểm soát chặt chẽ các hình thức thúc đẩy tiêu dùng, bắt đầu từ thiết kế bao bì sản phẩm.
Đáng chú ý, sau khi lệnh cấm được ban hành, hoạt động kinh doanh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng có xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ lên môi trường trực tuyến. Kết quả khảo sát thực tế do TS. Lương Minh Tân (Trường Đại học Y tế công cộng) thực hiện tại 126 cửa hàng từng kinh doanh các mặt hàng này ở Hà Nội, Huế, Đà Nẵng và TP.HCM cho thấy: dù có tới 64,3% cửa hàng (81 cơ sở) đã đóng cửa tại địa điểm cũ, nhưng có đến 34,9% (44 cơ sở) chuyển sang hình thức bán hàng trực tuyến và một cửa hàng duy trì cả hai hình thức. Riêng tại Hà Nội và TP.HCM, mỗi địa phương đều ghi nhận có 14 cửa hàng nhanh chóng "lên mạng" để duy trì hoạt động.
Sự dịch chuyển này đang tạo ra thách thức lớn cho công tác kiểm tra, giám sát của cơ quan chức năng. Trên không gian mạng, các gian hàng trôi nổi thường xuyên sử dụng nhiều thủ thuật tinh vi để né tránh kiểm duyệt. Chúng ngụy trang sản phẩm thuốc lá điện tử dưới những tên gọi hoàn toàn vô hại như "bàn chải điện", "máy cạo râu" hay "tinh dầu xịt phòng", sau đó âm thầm chuyển giao dịch sang các ứng dụng nhắn tin riêng tư nhằm tiếp cận đối tượng trẻ tuổi.
Đồng bộ các giải pháp siết chặt từ gốc: Bao bì, trưng bày, thuế giá và truyền thông
Để bịt kín các kẽ hở pháp lý và ngăn chặn hiệu quả làn sóng tiêu dùng mới, hội thảo đã tập trung thảo luận các giải pháp đồng bộ và quyết liệt.
Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cùng các chuyên gia cho rằng cần phải kiểm soát chặt chẽ các hình thức thúc đẩy tiêu dùng, bắt đầu từ thiết kế bao bì sản phẩm.

Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến phát biểu đề xuất các giải pháp phòng, chống tác hại thuốc lá tại hội thảo. ẢNH: Minh Đức
Theo chuyên gia truyền thông Nguyễn Đình Thành, bao bì và cách trưng bày là những kênh truyền thông có chủ đích nhằm định hướng hành vi. Các nghiên cứu quốc tế đã chứng minh cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trực quan giúp người tiêu dùng ghi nhớ tốt và tạo phản ứng cảm xúc mạnh mẽ hơn nhiều lần so với chữ viết thông thường. Do đó, các ý kiến tại hội thảo đều ủng hộ đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe lên tối thiểu 85% diện tích mỗi mặt chính của bao thuốc lá, định kỳ thay đổi hình ảnh cảnh báo, bổ sung số tổng đài hỗ trợ cai thuốc và cấm tuyệt đối việc trưng bày sản phẩm tại các cơ sở bán buôn, bán lẻ.
Liên quan đến vấn đề trưng bày, Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến nhấn mạnh: khi hoạt động quảng cáo thuốc lá đã bị nghiêm cấm, không thể để việc trưng bày công khai trở thành một hình thức quảng bá trá hình. Việc sản phẩm xuất hiện tràn lan, bắt mắt tại các quầy bán lẻ sẽ làm gia tăng mức độ tiếp xúc thường xuyên, khiến thuốc lá trở nên quen thuộc trong nhận thức của trẻ em và thanh thiếu niên. Vì vậy, các quy định pháp luật tới đây cần kiểm soát chặt chẽ điểm bán, không tạo ra bất kỳ kẽ hở nào cho các hình thức quảng cáo núp bóng.
Bên cạnh đó, chính sách thuế và giá tiếp tục được nhìn nhận là công cụ vĩ mô có tính quyết định. Với thực trạng tỷ trọng thuế trong giá bán lẻ thuốc lá ở nước ta hiện chỉ chiếm khoảng 36% và mức giá còn quá rẻ so với thu nhập người dân, Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến khẳng định chính sách thuế, giá không thể chỉ đứng dưới góc độ điều tiết thị trường hay tăng thu ngân sách, mà phải là công cụ bảo vệ sức khỏe Nhân dân. Việc xây dựng lộ trình tăng thuế và giá bán sẽ góp phần làm giảm khả năng chi trả của người trẻ, qua đó trực tiếp ngăn chặn từ sớm những người có ý định bắt đầu hút thuốc.
Liên quan đến vấn đề trưng bày, Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến nhấn mạnh: khi hoạt động quảng cáo thuốc lá đã bị nghiêm cấm, không thể để việc trưng bày công khai trở thành một hình thức quảng bá trá hình. Việc sản phẩm xuất hiện tràn lan, bắt mắt tại các quầy bán lẻ sẽ làm gia tăng mức độ tiếp xúc thường xuyên, khiến thuốc lá trở nên quen thuộc trong nhận thức của trẻ em và thanh thiếu niên. Vì vậy, các quy định pháp luật tới đây cần kiểm soát chặt chẽ điểm bán, không tạo ra bất kỳ kẽ hở nào cho các hình thức quảng cáo núp bóng.
Bên cạnh đó, chính sách thuế và giá tiếp tục được nhìn nhận là công cụ vĩ mô có tính quyết định. Với thực trạng tỷ trọng thuế trong giá bán lẻ thuốc lá ở nước ta hiện chỉ chiếm khoảng 36% và mức giá còn quá rẻ so với thu nhập người dân, Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến khẳng định chính sách thuế, giá không thể chỉ đứng dưới góc độ điều tiết thị trường hay tăng thu ngân sách, mà phải là công cụ bảo vệ sức khỏe Nhân dân. Việc xây dựng lộ trình tăng thuế và giá bán sẽ góp phần làm giảm khả năng chi trả của người trẻ, qua đó trực tiếp ngăn chặn từ sớm những người có ý định bắt đầu hút thuốc.

Các đại biểu và chuyên gia trao đổi, chia sẻ nhiều góc nhìn đa chiều nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống tác hại của thuốc lá. (Ảnh: Minh Đức)
Một nội dung mang tính thời sự cũng được đặt lên bàn nghị sự là việc kiểm soát hình ảnh hút thuốc trên phim ảnh và các chương trình truyền hình. Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến lưu ý cần có những hướng dẫn rà soát cụ thể để tránh tình trạng các nhân vật thần tượng vô tình sử dụng thuốc lá, tạo hiệu ứng cổ súy và bình thường hóa hành vi nguy hại này trong công chúng.
Khép lại hội thảo, các đại biểu thống nhất rằng công tác phòng, chống tác hại thuốc lá trong tiến trình sửa đổi luật sắp tới không chỉ là nhiệm vụ của riêng cơ quan quản lý nhà nước, mà đòi hỏi sự chung tay của mỗi cá nhân, gia đình và toàn xã hội.
Sự đổi mới chính sách lần này cần tạo ra một hành lang pháp lý đồng bộ, khả thi từ việc bịt kín "lỗ hổng" kinh doanh trực tuyến, nâng cao tiêu chuẩn cảnh báo, siết chặt trưng bày, điều chỉnh thuế giá cho đến kiểm soát thông tin trên truyền thông nhằm kiến tạo một môi trường sống trong lành, bảo vệ sức khỏe cho các thế hệ tương lai.
Khép lại hội thảo, các đại biểu thống nhất rằng công tác phòng, chống tác hại thuốc lá trong tiến trình sửa đổi luật sắp tới không chỉ là nhiệm vụ của riêng cơ quan quản lý nhà nước, mà đòi hỏi sự chung tay của mỗi cá nhân, gia đình và toàn xã hội.
Sự đổi mới chính sách lần này cần tạo ra một hành lang pháp lý đồng bộ, khả thi từ việc bịt kín "lỗ hổng" kinh doanh trực tuyến, nâng cao tiêu chuẩn cảnh báo, siết chặt trưng bày, điều chỉnh thuế giá cho đến kiểm soát thông tin trên truyền thông nhằm kiến tạo một môi trường sống trong lành, bảo vệ sức khỏe cho các thế hệ tương lai.
Hoàng Tâm
Bình luận
CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
PHẨM GIÁ CỦA BẬC CHÍNH NHÂN QUÂN TỬ
Danh vị có cao thấp, phẩm giá không đo bằng chức quyền.
TRÍ TUỆ NHÂN TẠO VẠN VẬT VÀ SỨ MỆNH MỚI CỦA GIÁO DỤC CÔNG NGHỆ BẢO AN
Trong bối cảnh kỷ nguyên số đang chuyển dịch mạnh mẽ với sự hội tụ giữa Trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT), bài toán an toàn thông...
Khai mạc Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ III năm 2026: Nguồn nhân lực chất lượng cao phải đo bằng năng lực thực thi
Trong bối cảnh Hà Nội đang quyết tâm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ III năm 2026 (CEF III) vừa chính...
LƯƠNG Y TÂM NGUYỄN: TỪ KHÁT VỌNG SỐNG ĐẾN TẤM LÒNG VÌ NGƯỜI BỆNH
Chia sẻ mới đây cùng Lương y Tâm Nguyễn, điều phấn khởi cho thấy, hành trình gìn giữ bài thuốc gia truyền của Lương y đã và...
Bứt phá giới hạn chẩn đoán ung bướu và tim mạch với hệ thống CT Scanner 512 lát cắt
Bệnh viện Quốc tế Hoàn Mỹ (Bắc Ninh) vừa chính thức đưa thiết bị chụp cắt lớp vi tính (CT Scanner) 512 lát cắt vào hoạt động, đánh dấu bước tiến...