Văn hoá truyền thống

Người gieo mầm văn hóa tín ngưỡng thờ Tam Phủ nơi xứ Mường

Thứ năm , 14/05/2026 | 10:18 GMT+7

Cô Hà Thị Liên - Thủ nhang Đền Cô Mường Mười Ngọc, người con gái của xứ Mường sinh năm 1965, quê thôn Dát Vải, xã Long Cốc, huyện Tân Sơn (nay là xã Long Cốc) tỉnh Phú Thọ. Cô là người đã gieo mầm và phát huy gìn giữ giá trị văn hóa Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ - Di sản UNESCO công nhận năm 2016 nơi xứ Mường. Người thực hiện bảo tồn giá trị văn hóa tâm linh tôn vinh người Mẹ và vai trò phụ nữ Việt Nam.

Cơ duyên dẫn dắt cô đến với tín ngưỡng thờ mẫu

Từ nhỏ cô đã được mẹ với bà kể chuyện về đình làng, đưa cô đi lễ các cửa thờ trên đền hùng. Là một người dân tộc Mường khi tìm hiểu về văn hóa tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ đưa chúng ta hướng đến cái thiện, thờ đất, thờ trời là lưu giữ cái cội nguồn của người Việt, dần dần tìm hiểu văn chầu đạo mẫu là cái hướng con người đến tốt đời đẹp đạo nên cô đã đi theo. Lúc đầu không được gia đình ủng hộ nhưng sau này gia đình cô thấy việc tôn thờ tín ngưỡng đạo mẫu là đưa con người ta hướng đến cái thiện của cuộc sống, không làm những điều ác nên cô đã được gia đình và chồng con ủng hộ.

Đồng Thầy Hà Thị Liên đang thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ

Duyên đến với người thầy dẫn đạo

Theo cô Liên xưa kia làng cô có ngôi đình làng thờ Vua và Mỵ Nương công chúa, đây là nơi hội tụ văn hóa tâm linh, tín ngưỡng, trung tâm quyền lực và tâm linh quan trọng nhất, nơi thường diễn ra lễ hội, tế lễ và các hoạt động cộng đồng của người Mường quê cô. Trong suốt ba tháng của mùa xuân, lễ hội được mở tại đình làng và tế Vua. Từ 1952 Pháp đến đốt đình làng, kể từ đó bản làng của cô không có nơi để thực hành tín ngưỡng và mở hội.
Cô tìm hiểu về văn hóa tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ từ năm 2000, đến năm 2010 qua người bạn, cô có duyên gặp được Nghệ nhân Ưu Tú, Đồng thầy Nguyễn Ngọc Vinh dẫn dắt, đến năm 2014 cố bắt đầu xây dựng cho riêng mình một nơi thờ tự để thực hiện tín ngưỡng văn hóa thờ Mẫu Tam phủ.
Đền Cô Mường Mười Ngọc mà cô Liên xây dựng thờ chính là Công chúa Ngọc Hoa (thường gọi là Mỵ Nương) là con gái Hùng Vương thứ 18 trong truyền thuyết Việt Nam, nổi tiếng xinh đẹp và là vợ của Sơn Tinh. Nàng là nhân vật trung tâm trong cuộc thi rể giữa Sơn Tinh và Thủy Tinh, đại diện cho tình yêu và sự kết nối giữa người với thiên nhiên, được gả cho Sơn Tinh sau khi chàng mang sính lễ đến trước. Còn theo tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ đây là cô Mười Đồng Mỏ. Xưa kia truyền lại Công chúa Mỵ Nương đã dạy bà con dân bản trồng bông dệt vải, trồng ngô, khoai, sắn, đỗ.

Đồng thầy Hà Thị Liên chụp ảnh lưu niệm cùng thầy dẫn đạo - Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Ngọc Vinh và PV Tạp chí Tinh Hoa Đất Việt

Sự quan tâm từ chính quyền địa phương

Trong văn hóa tâm linh Mường tại Tân Sơn, Phú Thọ chủ yếu thờ cúng tổ tiên, các vị thần tự nhiên và đặc biệt là Đức Thánh Tản Viên (Tản Viên Sơn Thánh) - vị thánh được xem là người Mường. Tản Viên Sơn Thánh được thờ tại các đình làng thể hiện sự kết nối giữa văn hóa Mường và tín ngưỡng bản địa. Người Mường rất coi trọng việc thờ cúng tổ tiên tại gia đình. Ngoài ra tục thờ Mẫu Khuyển (Thờ Chó) là tín ngưỡng đặc thù tại một số vùng Mường Thanh Sơn - Tân Sơn, quan niệm thờ vị thần cứu giúp dân lành và thờ Mo trong các nghi lễ vòng đời.
Từ một người dân tộc Mường Tân Sơn, Phú Thọ mang đậm chất văn hóa truyền thống của dân tộc mình mà lại thực hành tín ngưỡng thờ đạo Mẫu Tam Phủ. Những ngày đầu cô Liên không được chính quyền địa phương ủng hộ vì họ cũng chưa hiểu hết được văn hóa tín ngưỡng thờ đạo Mẫu Tam phủ. Sau này khi biết được cô Hà Thị Liên thực hành tín ngưỡng được Unesco công nhận là một tín ngưỡng bản địa của Việt Nam, chính quyền địa phương cũng không còn cấm nữa.

PV Tạp chí Tinh hoa Đất Việt và Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Ngọc Vinh chụp ảnh lưu niệm cùng đội múa cồng chiêng của thôn Dát Vải, xã Long Cốc tỉnh Phú Thọ

Việt Nam có 54 dân tộc là một thể thống nhất đoàn kết. Mỗi một dân tộc đều có một vị thần để dân tộc mình tín ngưỡng thờ riêng, nhưng cái cốt lõi vẫn là đưa mỗi con người chúng ta đến một nhận thức sống tốt đời, đẹp đạo, sống thượng tôn pháp luật của quốc gia.
Đồng thầy Hà Thị Liên - chủ nhang Đền Cô Mường Mười Ngọc quê thôn Dát Vải, xã Long Cốc, huyện Tân Sơn nay là xã Long Cốc tỉnh Phú Thọ là người gieo mầm văn hóa tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ nơi bản Mường, người đã thực hiện bảo tồn giá trị văn hóa tâm linh tôn vinh người Mẹ và vai trò phụ nữ Việt Nam.

Vũ Minh Thúy

Bình luận

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM

                      
                          HÀNH TRÌNH CUNG NGHINH TÔN TƯỢNG TỂ TƯỚNG ĐẶNG DUNG VỀ ĐỀN NGỌC CHẤN
                          Trong không khí linh thiêng của những ngày tháng ba âm lịch, hàng ngàn trái tim con cháu dòng họ Đặng Việt Nam từ khắp mọi...

                         TÌM VỀ CỘI NGUỒN DÂN TỘC – HÀNH TRÌNH TỪ HUYỀN THOẠI ĐẾN NIỀM TIN
                      Trong tâm thức người Việt, hành trình tìm về cội nguồn không chỉ là sự trở lại với lịch sử, mà còn là hành trình trở về...

                         PHÙNG XÁ TRI ÂN ĐỨC TỔ NGHỀ – KẾT TINH TRUYỀN THỐNG, MỞ HƯỚNG TƯƠNG LAI
                      Trong dòng chảy bền bỉ của một làng nghề gần trăm năm tuổi, mỗi dịp tri ân Tổ nghề không chỉ là sự trở về với cội nguồn, mà còn là điểm...

                         FESTIVAL MÙA XUÂN BẮC HÀ 2026: 
                          Căn cứ Kế hoạch số 09/KH-UBND của UBND xã Bắc Hà, từ ngày 20/02 đến ngày 08/03/2026, "Cao nguyên trắng" Bắc Hà sẽ trở thành tâm...

                          Đi chùa đầu Xuân  - Nét đẹp văn hóa cần được gìn giữ trong kỷ nguyên mới
                      Trong tiết trời ấm áp của những ngày đầu năm mới, khi đất trời chuyển mình từ đông sang xuân, lòng người cũng hướng về những giá trị an lành...