Nghiên cứu trao đổi
Chim Sáo Ngày Xưa – Từ một sân khấu giải trí đến cuộc đối thoại với ký ức văn hóa Việt
Thứ hai ,
17/08/2026 |
20:20 GMT+7
Trong đời sống nghệ thuật đương đại, đưa chất liệu truyền thống lên sân khấu không còn là một lựa chọn mới. Nhưng đưa văn hóa truyền thống vào một chương trình giải trí đại chúng mà vẫn giữ được tinh thần dân tộc, đồng thời tạo ra sức hấp dẫn đối với công chúng trẻ, lại là một bài toán không đơn giản.
Tiết mục “Chim Sáo Ngày Xưa” của Team Chiến Mã trong “Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai” 2026 gợi ra một cách tiếp cận đáng chú ý. Đằng sau một sân khấu rực rỡ, vui tươi, giàu tính giải trí là sự kết hợp của nhiều lớp chất liệu văn hóa: màu sắc dân gian, không gian thủy đình, múa rối nước, nhạc cụ truyền thống, hình tượng chim đồng quê và hệ thống biểu tượng Tứ linh. Nếu chỉ nhìn ở bề mặt, đó là một tiết mục bắt mắt. Nhưng nếu đọc nó như một văn bản văn hóa, có thể nhận ra một câu chuyện rộng hơn: câu chuyện về ký ức của nền văn minh lúa nước được tái hiện bằng ngôn ngữ sân khấu của thế hệ hôm nay.
Khi màu sắc đánh thức ký ức cộng đồng
Điều gây ấn tượng trước tiên ở “Chim Sáo Ngày Xưa” là màu sắc. Những mảng màu rực rỡ, tương phản, giàu tính lễ hội gợi liên tưởng đến hệ màu trong mỹ thuật dân gian, cờ hội và không gian sinh hoạt cộng đồng truyền thống. Dù được xử lý theo thẩm mỹ đương đại, bảng màu vẫn tạo ra một cảm giác thân thuộc đặc biệt. Đây có thể gọi là một dạng “ký ức thị giác”.
Người xem không nhất thiết phải có kiến thức chuyên sâu về mỹ thuật dân gian mới nhận ra sự quen thuộc ấy. Những sắc màu gợi đến tranh Đông Hồ, Hàng Trống, màu của giấy dó, màu của lễ hội, đình làng… đã trở thành một phần trong vốn biểu tượng của văn hóa Việt. Điều đáng ghi nhận là ê-kíp không bê nguyên một bảng màu truyền thống lên sân khấu. Những chất liệu cũ được cách tân, tiết chế và tái tổ chức theo tư duy thị giác hiện đại. Đây chính là điểm quan trọng trong việc đưa di sản vào nghệ thuật đương đại: không phải sao chép quá khứ, mà là tìm cách để quá khứ có thể nói chuyện với hiện tại.
Người xem không nhất thiết phải có kiến thức chuyên sâu về mỹ thuật dân gian mới nhận ra sự quen thuộc ấy. Những sắc màu gợi đến tranh Đông Hồ, Hàng Trống, màu của giấy dó, màu của lễ hội, đình làng… đã trở thành một phần trong vốn biểu tượng của văn hóa Việt. Điều đáng ghi nhận là ê-kíp không bê nguyên một bảng màu truyền thống lên sân khấu. Những chất liệu cũ được cách tân, tiết chế và tái tổ chức theo tư duy thị giác hiện đại. Đây chính là điểm quan trọng trong việc đưa di sản vào nghệ thuật đương đại: không phải sao chép quá khứ, mà là tìm cách để quá khứ có thể nói chuyện với hiện tại.
Thủy đình và những quân rối gỗ khi di sản bước ra khỏi không gian quen thuộc
Múa rối nước là một loại hình nghệ thuật đặc sắc của Việt Nam, hình thành và phát triển trong môi trường văn hóa nông nghiệp, đặc biệt gắn với đời sống cư dân vùng đồng bằng Bắc Bộ. Ở đó, nước vừa là không gian biểu diễn, vừa là yếu tố cấu thành bản sắc của loại hình nghệ thuật.
.jpg)
Một trong những lớp văn hóa đáng chú ý nhất của tiết mục là sự xuất hiện của múa rối nước và hình ảnh thủy đình. Nó là dấu hiệu văn hóa của cộng đồng làng xã, nơi nghệ thuật dân gian từng hiện diện trong những dịp hội hè, lễ tiết và sinh hoạt cộng đồng. Đưa hình ảnh thủy đình cùng những quân rối gỗ lên một sân khấu âm nhạc hiện đại tạo nên một sự giao thoa đáng suy ngẫm: di sản dân gian gặp văn hóa đại chúng; nghệ thuật truyền thống gặp công nghệ và mỹ học sân khấu mới.
Quan trọng hơn, những hình tượng ấy không bị đặt vào sân khấu như những “hiện vật minh họa”. Chúng được đưa vào trong cấu trúc tổng thể của tiết mục, trở thành một phần của câu chuyện. Đó là một hướng tiếp cận có ý nghĩa đối với việc làm mới cách công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ, tiếp cận di sản.
Chim sáo – từ hình tượng dân dã đến biểu tượng của không gian làng quê
Chim sáo là một hình tượng giản dị. Nhưng chính sự giản dị ấy khiến nó có khả năng kết nối với một không gian văn hóa rộng lớn: ruộng đồng, bờ tre, dòng sông, mái đình, xóm làng và đời sống của cư dân nông nghiệp.
Trong thế giới biểu tượng của văn hóa Việt, những hình ảnh như chim, cò, cá, trâu, tre, lúa… thường không tồn tại độc lập. Chúng cùng tạo thành một hệ sinh thái hình ảnh phản ánh mối quan hệ giữa con người với tự nhiên. Bởi vậy, lựa chọn hình tượng chim sáo cho một tiết mục sử dụng rối nước, màu sắc dân gian và nhạc cụ truyền thống tạo nên một mạch liên tưởng khá tự nhiên.
Chim – nước – đồng ruộng – làng quê – tiếng sáo, các yếu tố ấy cùng hướng về một không gian văn hóa, không gian của nền văn minh lúa nước Việt Nam.
Trong thế giới biểu tượng của văn hóa Việt, những hình ảnh như chim, cò, cá, trâu, tre, lúa… thường không tồn tại độc lập. Chúng cùng tạo thành một hệ sinh thái hình ảnh phản ánh mối quan hệ giữa con người với tự nhiên. Bởi vậy, lựa chọn hình tượng chim sáo cho một tiết mục sử dụng rối nước, màu sắc dân gian và nhạc cụ truyền thống tạo nên một mạch liên tưởng khá tự nhiên.
Chim – nước – đồng ruộng – làng quê – tiếng sáo, các yếu tố ấy cùng hướng về một không gian văn hóa, không gian của nền văn minh lúa nước Việt Nam.
Sáo trúc và đàn tranh – âm thanh của một không gian văn hóa
Nếu phần mỹ thuật tạo dựng diện mạo thì âm nhạc tạo nên ký ức. Tiếng sáo trúc trong “Chim Sáo Ngày Xưa” gợi nên âm hưởng gần gũi của tre làng, đồng quê và thiên nhiên. Trong khi đó, đàn tranh mang đến những âm thanh có độ ngân, độ rung và tính gợi hình cao. Sự hiện diện của các nhạc cụ truyền thống không chỉ nhằm “tăng chất Việt”.
Điều quan trọng hơn là chúng tạo nên một trường âm thanh giúp người nghe kết nối với ký ức văn hóa. Khi tiếng sáo vang lên giữa không gian mang hình ảnh thủy đình và làng quê, âm thanh không còn đơn thuần là âm thanh. Nó trở thành một phần của câu chuyện về đất, nước, tre, lúa và con người.
Điều quan trọng hơn là chúng tạo nên một trường âm thanh giúp người nghe kết nối với ký ức văn hóa. Khi tiếng sáo vang lên giữa không gian mang hình ảnh thủy đình và làng quê, âm thanh không còn đơn thuần là âm thanh. Nó trở thành một phần của câu chuyện về đất, nước, tre, lúa và con người.
Tứ linh – một lớp mã văn hóa thú vị trong tạo hình nhân vật
Một điểm đặc biệt khác của tiết mục nằm ở hệ thống phục trang gợi liên tưởng đến Long – Lân – Quy – Phụng.
Thanh Duy – Long: hình tượng rồng gắn với sức mạnh, khí thế và vị trí đứng đầu Tứ linh. Trong cấu trúc tiết mục, Thanh Duy cũng giữ vai trò nổi bật về giọng hát, tạo điểm nhấn cho phần vocal.
BB Trần – Lân/Kỳ Lân: Kỳ Lân là một hình tượng mang tính tổng hợp, kỳ ảo và giàu khả năng biến hóa. Điều này tạo nên một liên tưởng thú vị với BB Trần – nghệ sĩ vốn nổi tiếng bởi khả năng hóa thân đa dạng và tư duy tạo hình giàu tính sân khấu.
Nụi Nghĩa – Quy: hình tượng rùa gợi sự trường tồn, bền bỉ và vững chãi. Việc gắn hình tượng này với thành viên lớn tuổi và có tuổi nghề lâu năm nhất trong nhóm tạo nên một lớp nghĩa vừa biểu tượng vừa hóm hỉnh.
Cụ Chung – Phụng: Phượng là hình tượng gắn với vẻ đẹp, sự cao quý và âm thanh. Còn trong tiết mục, “cụ Chung” lại đảm nhiệm phần trình diễn gắn với tiếng sáo – một cách phân vai vừa duyên dáng vừa mang tính hài hước đặc trưng của Team Chiến Mã.
Ở đây, văn hóa truyền thống không được trình bày theo cách giáo khoa. Nó được giải mã bằng sự hài hước. Và chính sự hài hước ấy khiến những biểu tượng tưởng như xa xưa trở nên gần gũi với khán giả hôm nay.
Thanh Duy – Long: hình tượng rồng gắn với sức mạnh, khí thế và vị trí đứng đầu Tứ linh. Trong cấu trúc tiết mục, Thanh Duy cũng giữ vai trò nổi bật về giọng hát, tạo điểm nhấn cho phần vocal.
BB Trần – Lân/Kỳ Lân: Kỳ Lân là một hình tượng mang tính tổng hợp, kỳ ảo và giàu khả năng biến hóa. Điều này tạo nên một liên tưởng thú vị với BB Trần – nghệ sĩ vốn nổi tiếng bởi khả năng hóa thân đa dạng và tư duy tạo hình giàu tính sân khấu.
Nụi Nghĩa – Quy: hình tượng rùa gợi sự trường tồn, bền bỉ và vững chãi. Việc gắn hình tượng này với thành viên lớn tuổi và có tuổi nghề lâu năm nhất trong nhóm tạo nên một lớp nghĩa vừa biểu tượng vừa hóm hỉnh.
Cụ Chung – Phụng: Phượng là hình tượng gắn với vẻ đẹp, sự cao quý và âm thanh. Còn trong tiết mục, “cụ Chung” lại đảm nhiệm phần trình diễn gắn với tiếng sáo – một cách phân vai vừa duyên dáng vừa mang tính hài hước đặc trưng của Team Chiến Mã.
Ở đây, văn hóa truyền thống không được trình bày theo cách giáo khoa. Nó được giải mã bằng sự hài hước. Và chính sự hài hước ấy khiến những biểu tượng tưởng như xa xưa trở nên gần gũi với khán giả hôm nay.
Điều đáng quý ở Team Chiến Mã: không “đóng khung” văn hóa
Có lẽ điều đáng chú ý nhất của “Chim Sáo Ngày Xưa” không nằm ở việc tiết mục sử dụng bao nhiêu yếu tố truyền thống, mà ở cách những yếu tố ấy được đặt trong một chỉnh thể nghệ thuật đương đại.
Đây là một bài toán khó.
Nếu sử dụng quá ít, chất liệu truyền thống dễ trở thành điểm trang trí.
Nếu sử dụng quá nhiều mà thiếu xử lý nghệ thuật, sân khấu có nguy cơ trở thành một bản phục dựng bảo tàng.
Team Chiến Mã chọn con đường thứ ba: đưa truyền thống vào cuộc chơi của nghệ thuật đại chúng.
Họ để khán giả cười, thích thú, hát theo; rồi sau đó người xem mới nhận ra rằng phía sau tiếng cười ấy là rối nước, là thủy đình, là sáo trúc, là màu sắc dân gian, là Tứ linh, là ký ức về làng quê.
Đó chính là một phương thức truyền thông văn hóa khá hiệu quả.
Bởi di sản không chỉ cần được bảo tồn, mà còn cần được tái sinh trong đời sống đương đại.
Đây là một bài toán khó.
Nếu sử dụng quá ít, chất liệu truyền thống dễ trở thành điểm trang trí.
Nếu sử dụng quá nhiều mà thiếu xử lý nghệ thuật, sân khấu có nguy cơ trở thành một bản phục dựng bảo tàng.
Team Chiến Mã chọn con đường thứ ba: đưa truyền thống vào cuộc chơi của nghệ thuật đại chúng.
Họ để khán giả cười, thích thú, hát theo; rồi sau đó người xem mới nhận ra rằng phía sau tiếng cười ấy là rối nước, là thủy đình, là sáo trúc, là màu sắc dân gian, là Tứ linh, là ký ức về làng quê.
Đó chính là một phương thức truyền thông văn hóa khá hiệu quả.
Bởi di sản không chỉ cần được bảo tồn, mà còn cần được tái sinh trong đời sống đương đại.
Từ “ngày xưa” đến hôm nay
Tên gọi “Chim Sáo Ngày Xưa” vì thế cũng có thể được đọc theo một nghĩa rộng hơn. “Ngày xưa” không nhất thiết là một quá khứ đã khép lại. Nó có thể là phần ký ức vẫn đang sống trong chúng ta: màu sắc của hội làng, tiếng sáo tre, mặt nước thủy đình, những quân rối gỗ, mái đình cong, hình bóng cánh chim trên đồng ruộng. Khi những hình ảnh ấy xuất hiện trên một sân khấu lớn của hôm nay, chúng không còn là ký ức đứng yên.
“Chim Sáo Ngày Xưa” không đặt văn hóa Việt trước khán giả bằng một bài thuyết minh dài. Nó để màu sắc nói, âm thanh nói, hình tượng nói và nghệ sĩ nói bằng chính ngôn ngữ của sân khấu. Từ một con chim sáo nhỏ bé, Team Chiến Mã đã mở ra một không gian lớn hơn rất nhiều: không gian của làng quê, của sông nước, của nghệ thuật dân gian và của ký ức văn hóa Việt.
Có thể đó cũng là một trong những cách đẹp nhất để đưa di sản đến gần công chúng hôm nay: Không bắt người trẻ phải quay về quá khứ để tìm văn hóa, mà đưa văn hóa bước ra từ quá khứ, đứng giữa ánh đèn hiện đại và nói với họ bằng chính ngôn ngữ của thời đại mình. Và khi tiếng sáo cất lên, điều còn lại không chỉ là một giai điệu. Đó là tiếng vọng của một nền văn minh lúa nước vẫn đang sống, đang chuyển động và đang tìm được một hình hài mới trên sân khấu Việt Nam đương đại.
“Chim Sáo Ngày Xưa” không đặt văn hóa Việt trước khán giả bằng một bài thuyết minh dài. Nó để màu sắc nói, âm thanh nói, hình tượng nói và nghệ sĩ nói bằng chính ngôn ngữ của sân khấu. Từ một con chim sáo nhỏ bé, Team Chiến Mã đã mở ra một không gian lớn hơn rất nhiều: không gian của làng quê, của sông nước, của nghệ thuật dân gian và của ký ức văn hóa Việt.
Có thể đó cũng là một trong những cách đẹp nhất để đưa di sản đến gần công chúng hôm nay: Không bắt người trẻ phải quay về quá khứ để tìm văn hóa, mà đưa văn hóa bước ra từ quá khứ, đứng giữa ánh đèn hiện đại và nói với họ bằng chính ngôn ngữ của thời đại mình. Và khi tiếng sáo cất lên, điều còn lại không chỉ là một giai điệu. Đó là tiếng vọng của một nền văn minh lúa nước vẫn đang sống, đang chuyển động và đang tìm được một hình hài mới trên sân khấu Việt Nam đương đại.
Bảo Ngọc
Bình luận
CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
.jpg)
NGƯỜI BỀN BỈ GÓP PHẦN KHẲNG ĐỊNH “BẢN SẮC VIỆT” CỦA PHƯƠNG PHÁP CẤY CHỈ
(Ký sự về Thầy thuốc Ưu tú, Đại tá, bác...
.jpg)
Để tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam hấp dẫn, đa dạng
Để Ngày Văn hóa Việt Nam có điểm nhấn, theo TS. Nguyễn Viết Chức, ngay từ bây giờ có thể đã phải tính đến việc yêu cầu các địa phương...
Ấm áp “Bữa cơm Công đoàn” nhân dịp kỷ niệm 97 năm thành lập Công đoàn Việt Nam
Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026) và 97 năm Ngày thành lập Công đoàn Việt Nam (28/7/1929 - 28/7/2026), Công đoàn...
.jpg)
TƯ TƯỞNG “KHOAN THƯ SỨC DÂN” – CỘI NGUỒN THỊNH TRỊ TRONG PHÁP ĐIỂN HỒNG ĐỨC
Trong suốt chiều dài hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, cổ nhân đã đúc kết nên một chân lý giản dị nhưng...
.jpg)
HỘI QUÂN DÂN Y VIỆT NAM TÌM KIẾM ĐÒN BẨY HIỆN ĐẠI HÓA VÀ ĐÓNG GÓP XÂY DỰNG LUẬT Y HỌC CỔ TRUYỀN THÔNG QUA KHẢO SÁT QUỐC TẾ
Từ ngày 19/06 đến 24/06/2026, Đoàn công tác của Hội Quân dân y Việt Nam do Chủ tịch Hội Quân Dân y, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế Phạm Lê...
TIN TỨC - SỰ KIỆN
.jpg)
.png)
.jpg)
.png)
Đọc tạp chí in
Theo dòng sự kiện
