Cô giáo Lò Thị Kiều Oanh, giáo viên Lịch sử Trường THPT Trương Định (Hà Nội), là một người như thế. Ở cô có sự nghiêm cẩn của một nhà giáo, niềm tự hào của người con dân tộc Thái, sự tận tâm của một người mẹ và một tâm hồn lãng mạn, giàu cảm xúc. Có lẽ vì thế mà người ta có thể gặp cô trong nhiều vai trò khác nhau, nhưng ở đâu cũng dễ nhận ra một điểm chung: sự chân thành và năng lượng tích cực mà cô mang đến cho những người xung quanh.
Dạy lịch sử bằng tư duy, truyền cảm hứng bằng trái tim
Sinh ra và lớn lên ở Nghĩa Lộ, Yên Bái, Lò Thị Kiều Oanh mang trong mình niềm tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc Thái. Khi đứng giữa không gian lớp học, trong trang phục truyền thống của dân tộc mình, phía sau là bảng viết về cộng đồng các dân tộc Việt Nam, hình ảnh cô giáo không chỉ gợi lên vẻ đẹp của một người phụ nữ miền sơn cước giữa lòng Thủ đô, mà còn nhắc người xem về một điều cốt lõi của giáo dục: muốn hiểu đất nước, trước hết phải biết trân trọng những giá trị làm nên đất nước ấy.

Cô giáo Lò Thị Kiều Oanh trong giờ giảng bài trên lớp

Với một giáo viên Lịch sử, đây không chỉ là câu chuyện về bản sắc cá nhân. Đó còn là một cách tiếp cận giáo dục giàu ý nghĩa. Bởi lịch sử dân tộc không được tạo nên bởi một cộng đồng duy nhất, mà là sự hội tụ, giao thoa và bền bỉ đóng góp của 54 dân tộc anh em. Mỗi phong tục, tiếng nói, trang phục, làn điệu dân ca hay ký ức cộng đồng đều là một phần của di sản chung. Khi học sinh được tiếp xúc với những giá trị ấy bằng trải nghiệm gần gũi, bài học lịch sử sẽ không còn xa lạ.
Ai từng dạy hoặc học Lịch sử đều hiểu rằng đây là môn học có một thử thách riêng. Sự kiện nhiều, mốc thời gian dày, nhân vật và bối cảnh phức tạp. Nếu người dạy chỉ yêu cầu học sinh ghi nhớ, môn học rất dễ trở thành cuộc chạy đua với trí nhớ. Nhưng nếu chỉ chăm chú kể chuyện mà thiếu nền tảng khoa học, lịch sử lại có nguy cơ bị giản lược thành những giai thoại cảm tính. Dạy Lịch sử giỏi vì thế không đơn giản là kể hay, mà phải giúp người học hiểu đúng, suy nghĩ độc lập và biết nhìn nhận sự kiện trong mối quan hệ nhân quả, bối cảnh và quy luật vận động.
Đó là điều Lò Thị Kiều Oanh luôn quan tâm trong quá trình giảng dạy. Trong bài viết về giáo dục lịch sử trong kỷ nguyên số đăng trên Báo Giáo dục và Thời đại ngày 3-5-2026, cô nêu quan điểm: “Công nghệ không thay thế người thầy mà khuếch đại giá trị của tư duy lịch sử”. Một nhận định thể hiện sự hiểu biết về công nghệ, đồng thời cũng cho thấy cô không chạy theo những đổi mới mang tính hình thức.

Công nghệ có thể đưa cả một bảo tàng đến lớp học, giúp học sinh tiếp cận tư liệu, hình ảnh, bản đồ và những nguồn thông tin phong phú. Nhưng công nghệ không thể thay học sinh đặt câu hỏi, không thể thay người thầy hướng dẫn các em phân biệt tư liệu đáng tin cậy với thông tin sai lệch, càng không thể thay thế năng lực tư duy lịch sử. Cái máy có thể cung cấp dữ liệu; còn hiểu dữ liệu ấy nói gì về con người, thời đại và vận mệnh dân tộc vẫn cần trí tuệ và sự dẫn dắt của người thầy.
Tinh thần “Học lịch sử để hiểu, không phải để nhớ” mà cô nhấn mạnh cũng bắt đầu từ nhận thức ấy. Nhớ sự kiện là cần thiết, nhưng nhớ mà không hiểu thì kiến thức dễ trôi đi sau một kỳ kiểm tra. Hiểu được nguyên nhân của một cuộc cách mạng, giá trị của một chiến thắng, cái giá của hòa bình hay trách nhiệm của một thế hệ trước vận mệnh đất nước mới là điều có thể ở lại lâu dài trong nhận thức của người học.
Người giáo viên dạy sử, bởi vậy, không chỉ giúp học sinh trả lời câu hỏi “Chuyện gì đã xảy ra?”, mà còn khơi gợi những câu hỏi khó hơn: “Vì sao điều đó xảy ra?”, “Nếu đặt mình trong hoàn cảnh ấy, chúng ta sẽ nghĩ gì?”, “Bài học nào từ quá khứ còn có ý nghĩa với hôm nay?”. Khi học sinh biết đặt câu hỏi, lịch sử bắt đầu có đời sống riêng trong tâm trí các em.
Được yêu quý không phải nhờ một vai diễn
Ở trường học, người ta có thể đánh giá một giáo viên qua giờ dạy, kết quả học tập của học sinh, danh hiệu chuyên môn hay những đóng góp cho tập thể. Nhưng trong đời sống thường ngày, sự yêu quý lại được hình thành từ những điều nhỏ hơn nhiều: một lời hỏi han đúng lúc, một sự quan tâm không cần phô bày, một thái độ chân thành và cách đối đãi tử tế với mọi người.
Lò Thị Kiều Oanh là người nhận được tình cảm ấy từ nhiều phía: đồng nghiệp, những người hàng xóm, phụ huynh, học sinh và đặc biệt là những người bạn thân thiết. Mỗi mối quan hệ có một cách gắn bó riêng, nhưng đều gặp nhau ở sự gần gũi, cởi mở và tình cảm mà cô dành cho mọi người.

Có lẽ trong môi trường giáo dục, được học sinh yêu quý là một niềm vui; được phụ huynh tin tưởng là một sự ghi nhận; được đồng nghiệp trân trọng lại là một thước đo khác của nhân cách nghề nghiệp. Bởi đồng nghiệp là những người nhìn thấy nhau không chỉ trong những giờ lên lớp chỉn chu, mà cả trong những ngày công việc bộn bề, những áp lực thầm lặng và những lúc cần sẻ chia. Hàng xóm cũng không đánh giá một con người bằng bảng thành tích, mà bằng cách người ấy sống với cộng đồng mỗi ngày.
Sự yêu mến của mọi người dành cho cô vì thế không nên chỉ được nhìn như một lời khen về tính cách. Đó còn là một dạng vốn quý được tích lũy qua thời gian, từ cách cô làm nghề, ứng xử và giữ gìn những mối quan hệ. Một người có thể tạo ấn tượng trong một lần gặp, nhưng để được nhiều người yêu quý lâu dài, điều cần có không phải là sự khéo léo nhất thời, mà là sự chân thành nhất quán.

Cô giáo Lò Thị Kiều Oanh chụp ảnh lưu niệm cùng đồng nghiệp nhân kỷ niệm ngày Nhà giáo Việt Nam 10/11

Năm 2023,  Cô từng đề cập đến  việc kết hợp giữa dạy học và hướng nghiệp tại Trường THPT Trương Định, với vai trò giáo viên chủ nhiệm lớp 12A5. Những chia sẻ của cô về định hướng nghề nghiệp cho học sinh cho thấy sự quan tâm đến năng lực, hoàn cảnh gia đình và xu hướng phát triển của xã hội. Đó là cách nhìn không áp đặt, bởi người thầy có trách nhiệm không chọn tương lai thay học trò, mà giúp các em hiểu mình, hiểu những lựa chọn và đủ tỉnh táo để quyết định.
Theo thông tin về quá trình công tác, cô từng đạt danh hiệu giáo viên dạy giỏi cấp thành phố, có học sinh đạt giải trong các kỳ thi cấp thành phố và tham gia công tác ra đề thi. Những kết quả ấy là dấu mốc đáng trân trọng trên hành trình nghề nghiệp. Tuy nhiên, nếu chỉ kể danh hiệu, chúng ta mới nhìn thấy phần nổi của công việc giáo dục. Phần chìm nằm ở những giờ chuẩn bị bài, những lần điều chỉnh phương pháp, những cuộc trao đổi với phụ huynh, những băn khoăn trước một học sinh chưa tiến bộ và cả niềm vui khi nhìn thấy các em trưởng thành.
Một giáo viên tốt không chỉ khiến học sinh nhớ bài, mà còn khiến các em muốn học. Một giáo viên có ảnh hưởng không chỉ giúp học sinh vượt qua kỳ thi, mà còn để lại trong các em một cách nhìn đúng đắn về cuộc sống. Đó là thứ thành quả không có tiếng trống báo hiệu, cũng chẳng dễ ghi vào một bảng tổng kết, nhưng có thể theo học trò suốt nhiều năm sau khi rời ghế nhà trường.
Người dạy sử cũng có quyền mơ mộng
Điều thú vị ở Lò Thị Kiều Oanh là sau những giờ giảng cần sự chính xác, mạch lạc và nghiêm túc, cô vẫn giữ được một tâm hồn rất đỗi lãng mạn. Cô yêu những điều đẹp đẽ, trân trọng tình bạn, thích sự sẻ chia và luôn dành sự quan tâm cho những người mình yêu quý.
Có một quan niệm đôi khi vẫn tồn tại: người làm công việc học thuật, nhất là dạy những môn đòi hỏi nhiều tư duy, thường phải khô khan và nghiêm nghị. Nhưng thực tế không phải vậy. Một người hiểu sâu về lịch sử càng có thể cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp mong manh của hiện tại; một người thường xuyên nghiên cứu những biến động của thời đại càng hiểu giá trị của những bình yên đời thường. Tâm hồn lãng mạn không làm người giáo viên thiếu đi sự nghiêm cẩn. Trái lại, nếu được đặt đúng chỗ, nó giúp người thầy thấu cảm hơn với học trò và cuộc sống.
Người ta có thể hình dung cô giáo Lò Thị Kiều Oanh với phấn trắng, bảng đen, những bài giảng về các triều đại, những cuộc đấu tranh và những bước ngoặt của dân tộc. Nhưng cũng chính người phụ nữ ấy có thể vui trước một món quà nhỏ, xúc động trước một cử chỉ chân thành, trân quý một cuộc gặp gỡ bạn bè và lưu giữ những kỷ niệm tưởng như rất bình thường. Có lẽ, người dạy lịch sử hiểu hơn ai hết rằng thời gian không chờ đợi ai, vì vậy những điều đáng quý trong hiện tại càng cần được nâng niu.

Tác giả chụp ảnh lưu niệm cùng cô giáo Cô giáo Lò Thị Kiều Oanh

Cô cũng là người mẹ của hai người con  học tập tại Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam. Phía sau công việc của một nhà giáo là trách nhiệm gia đình, là những lo toan thường nhật và hành trình đồng hành cùng con cái. Không nên lấy thành tích của con để làm thước đo duy nhất cho thành công của người mẹ; điều đáng quý hơn là cách một người mẹ gieo vào con ý thức học tập, lòng tự trọng, sự tự lập và khả năng chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Đó cũng là những giá trị mà một người làm nghề giáo luôn mong muốn học trò có được.
Từ Nghĩa Lộ đến Hà Nội, từ niềm tự hào dân tộc Thái đến những lớp học ở Trường THPT Trương Định, hành trình của Lò Thị Kiều Oanh là câu chuyện về một người phụ nữ biết giữ gìn cội nguồn nhưng không ngừng hướng tới những điều mới mẻ; làm nghề bằng tri thức nhưng sống với mọi người bằng tình cảm.
Lịch sử là ký ức của dân tộc, còn tình yêu thương là ký ức đẹp của mỗi con người
Một người giáo viên có thể trao cho học sinh những kiến thức về quá khứ, nhưng điều khiến các em nhớ lâu hơn đôi khi lại là cách cô đã đối xử với mình. Một người đồng nghiệp có thể cùng ta hoàn thành công việc, nhưng điều giữ họ ở lại trong tình cảm của nhau là sự chân thành. Và một người bạn có thể không xuất hiện trong mọi khoảnh khắc của cuộc đời, nhưng chỉ cần biết vẫn có một người quan tâm, sẻ chia, ta đã thấy cuộc sống này dịu dàng hơn.
Có lẽ, đó là nét đẹp riêng của cô giáo Lò Thị Kiều Oanh: dạy học trò hiểu những gì đã qua, nhưng bản thân không để tâm hồn mình cũ đi; đứng trên bục giảng với sự nghiêm cẩn của nghề nghiệp, bước ra khỏi lớp học vẫn giữ nguyên sự tươi tắn, hồn hậu và lãng mạn của một người phụ nữ yêu cuộc sống.
Và nếu phải tìm một lời nhận xét dành cho cô, có lẽ không cần đến những mỹ từ quá lớn. Chỉ cần nói rằng: cô là người mà học trò muốn được học, đồng nghiệp muốn được làm việc cùng, bạn bè muốn được sẻ chia và những người thân quen luôn muốn dành cho cô một sự quan tâm chân thành. Với một người làm nghề giáo, đó đã là một phần thưởng rất đẹp.