Văn hoá truyền thống
THƯỢNG THƯ QUÁCH ĐÌNH BẢO: Bậc đại thần thanh liêm, trọng dân, trọng đạo học
Thứ hai ,
27/07/2026 |
17:30 GMT+7
Trong lịch sử Đại Việt thời Hồng Đức, có những danh thần được nhớ đến không chỉ bởi chức tước hay công trạng, mà còn bởi nhân cách và những giá trị họ để lại cho nhiều thế hệ. Thượng thư Quách Đình Bảo (1434–1508) là một trong những con người như thế. Cuộc đời ông là hành trình từ một gia đình thanh bạch, giàu truyền thống hiếu học trở thành vị đại thần văn hiến, luôn lấy dân làm gốc, lấy đạo học làm nền và lấy tri thức để phụng sự quốc gia.
Sinh ra trong dòng họ Quách ở làng Phúc Tiền (nay thuộc xã Bắc Thái Ninh, tỉnh Hưng Yên), Quách Đình Bảo lớn lên trong truyền thống "Thi lễ truyền gia" – lấy học vấn để lập thân, lấy lễ nghĩa để làm người. Chính nền nếp ấy đã hun đúc nên một con người vừa uyên bác, vừa khiêm nhường, thanh liêm và hết lòng vì xã tắc. Bốn chữ "Thi lễ truyền gia" do vua Lê Thánh Tông ban tặng không chỉ là niềm vinh dự của dòng họ Quách mà còn là biểu tượng cho một gia phong coi trọng tri thức, đạo đức và trách nhiệm với đất nước.
Từ đường họ Quách nơi thờ hai Thượng thư Lê triều Quách Đình Bảo, Quách Hũu Nghiêm (tại thôn Phúc Tiền – xã Thái Phúc – tỉnh Thái Bình, nay là xã Bắc Thái Ninh – tỉnh Hưng Yên)
Đỗ Thám hoa rồi bước vào chốn quan trường, Quách Đình Bảo liên tiếp đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng như Trực học sĩ Hàn lâm viện, Thượng thư Bộ Lễ rồi Thượng thư Bộ Hình. Nhưng điều khiến hậu thế kính trọng không phải chỉ ở những chức vụ ấy, mà ở một vị quan luôn giữ khí tiết ngay thẳng, công minh và gần dân. Đối với ông, làm quan trước hết là chăm lo cho cuộc sống của nhân dân, chứ không phải để hưởng đặc quyền.
Tinh thần ấy thể hiện rõ khi triều đình từng dự định trục xuất những người dân nghèo ngụ cư khỏi kinh thành Thăng Long. Quách Đình Bảo đã dâng sớ can gián, cho rằng họ đến kinh đô chỉ mong tìm kế sinh nhai bằng sức lao động lương thiện; nếu đẩy họ đi sẽ làm tổn thương lòng dân và ảnh hưởng đến sự ổn định của xã hội. Những lập luận thấu tình, đạt lý ấy đã khiến nhà vua thay đổi quyết định. Qua đó, người đời thấy ở ông không chỉ một vị Thượng thư am hiểu pháp luật, mà còn là một nhà quản trị luôn biết đặt con người ở vị trí trung tâm của mọi chính sách.
.jpg)
Bức đại tự Thi lễ truyền gia của đức vua Lê Thánh Tông ban tặng, tri ân hai Thượng thư Lê triều Quách Đình Bảo, Quách Hữu Nghiêm tại từ đường họ Quách xã Bắc Thái Ninh – tỉnh Hưng Yên
Nếu lòng yêu dân làm nên chiều sâu nhân văn của Quách Đình Bảo thì sự nghiệp giáo dục đã làm nên dấu ấn văn hiến của ông. Trên cương vị Thượng thư Bộ Lễ, ông trực tiếp góp phần phát triển nền khoa cử thời Hồng Đức, đào tạo nhân tài và đặc biệt chủ trì việc dựng mười tấm bia Tiến sĩ đầu tiên tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám năm 1484. Những tấm bia ấy không đơn thuần ghi danh người đỗ đạt, mà còn khẳng định một tư tưởng tiến bộ: hiền tài là nền tảng hưng thịnh của quốc gia và đạo học phải được các thế hệ nối tiếp gìn giữ. Đến nay, hệ thống bia Tiến sĩ đã trở thành Di sản tư liệu thế giới, minh chứng cho tầm nhìn vượt thời đại của nền giáo dục Đại Việt.
Điều đáng quý là, ngay cả khi rời chốn quan trường, Quách Đình Bảo vẫn không rời bục giảng. Ông mở trường dạy học, truyền dạy kiến thức và đạo làm người cho lớp trẻ. Với ông, đào tạo nhân tài không phải là nhiệm vụ của một chức quan, mà là trách nhiệm của một người thầy đối với tương lai đất nước. Chính vì vậy, cuộc đời ông đã trở thành sự tiếp nối sinh động của truyền thống tôn sư trọng đạo và "Thi lễ truyền gia" mà gia tộc nhiều đời gìn giữ.
Không chỉ là nhà giáo dục, Quách Đình Bảo còn là một học giả lớn của triều Hồng Đức. Ông tham gia biên soạn bộ Thiên Nam dư hạ tập, công trình học thuật quy mô nhằm hệ thống hóa các lĩnh vực hành chính, pháp luật, lễ nghi và giáo dục của quốc gia. Điều đó cho thấy ông không chỉ uyên thâm kinh sử mà còn biết vận dụng tri thức vào quản trị đất nước, góp phần xây dựng một nền hành chính dựa trên pháp luật, học thuật và chuẩn mực văn hóa.
Điều đáng quý là, ngay cả khi rời chốn quan trường, Quách Đình Bảo vẫn không rời bục giảng. Ông mở trường dạy học, truyền dạy kiến thức và đạo làm người cho lớp trẻ. Với ông, đào tạo nhân tài không phải là nhiệm vụ của một chức quan, mà là trách nhiệm của một người thầy đối với tương lai đất nước. Chính vì vậy, cuộc đời ông đã trở thành sự tiếp nối sinh động của truyền thống tôn sư trọng đạo và "Thi lễ truyền gia" mà gia tộc nhiều đời gìn giữ.
Không chỉ là nhà giáo dục, Quách Đình Bảo còn là một học giả lớn của triều Hồng Đức. Ông tham gia biên soạn bộ Thiên Nam dư hạ tập, công trình học thuật quy mô nhằm hệ thống hóa các lĩnh vực hành chính, pháp luật, lễ nghi và giáo dục của quốc gia. Điều đó cho thấy ông không chỉ uyên thâm kinh sử mà còn biết vận dụng tri thức vào quản trị đất nước, góp phần xây dựng một nền hành chính dựa trên pháp luật, học thuật và chuẩn mực văn hóa.
Từ đường họ Quách được công nhận là di sản Lịch sử văn hóa quốc gia
Hơn năm thế kỷ đã trôi qua, những công trình vật chất có thể đổi thay theo thời gian, nhưng giá trị mà Thượng thư Quách Đình Bảo để lại vẫn còn nguyên sức sống. Đó là hình ảnh một vị quan thanh liêm, cương trực; một nhà giáo tận tụy với đạo học; một học giả biết đem trí tuệ phụng sự quốc gia; và trên hết là một bậc đại thần luôn lấy dân làm gốc của mọi việc trị nước.
Lịch sử luôn ghi nhớ những người lập nên chiến công, nhưng cũng đặc biệt trân trọng những bậc hiền tài âm thầm vun đắp nền móng văn hiến của dân tộc. Quách Đình Bảo chính là một con người như thế. Tên tuổi ông không chỉ còn trên những trang sử hay những tấm bia đá ở Văn Miếu, mà còn sống mãi trong truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và tinh thần phụng sự nhân dân của người Việt hôm nay. Thế hệ con cháu nối dòng luôn tự hào về bậc Danh thần Quách Đình Bảo.
Quách Tuấn Vinh
Bình luận
CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
NGỌN LỬA TRI ÂN SẼ MÃI MÃI TỎA LAN, GÌN GIỮ CHO MUÔN ĐỜI SAU...
Khi màn đêm buông xuống, Nghĩa trang Liệt sĩ Đại Yên thuộc phường Chương Mỹ, Hà Nội bừng sáng trong ánh điện, anh nến lung linh đậm mầu...
Nguyễn Hữu Oanh – Người lặng lẽ đánh thức những giá trị ngủ quên của văn hiến Hải Dương
Nguyễn Hữu Oanh là nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hải Dương cũ, nguyên Trưởng Ban Tôn giáo Chính phủ; nhiều năm gắn bó với công...
VỀ BẢN CỌ MỘT NGÀY ĐẦU THÁNG SÁU: NƠI LƯU GIỮ TINH HOA VÀ NÉT ĐẸP VĂN HÓA XỨ TRÀ
Một ngày đầu tháng Sáu, khi cái nắng hè bắt đầu rực rỡ, Đoàn CLB Nhiếp ảnh Tinh hoa Đất Việt đã có dịp ghé thăm Bản Cọ...
.jpg)
NGƯỜI GIỮ LỬA NIỀM TIN NƠI CỬA BIỂN
Gương một cán bộ thôn tiêu biểu: Đồng chí Đồng Văn Khiền - Trưởng thôn 6, Phó Bí thư Chi bộ 6 xã Kiến Hải, Hải Phòng.
&nb...
.jpg)
TẠP CHÍ TINH HOA ĐẤT VIỆT: "GẶP GỠ THÁNG 6"- HỘI TỤ NHỮNG NIỀM VUI
Sáng 17/6, tại Tòa nhà Cung Trí thức Thành phố Hà Nội, Tạp chí Tinh hoa Đất Việt đã long trọng tổ chức chương trình "Gặp gỡ...
TIN TỨC - SỰ KIỆN
.jpg)
.png)
.jpg)
.png)
.jpg)
.jpg)
Đọc tạp chí in
Theo dòng sự kiện
